آموزش آهنگ شبانگاهان برای تار

سلام به همه علاقه‌مندان موسیقی اصیل ایرانی و هنرجویان عزیز سایت نت به نت. در این جلسه از بخش آموزش آهنگ‌های تار، به سراغ یکی از خاطره انگیزترین و زیباترین آثار دهه هفتاد رفته‌ایم: تصنیف ماندگار «شبانگاهان».

اگرچه خیلی از ما این قطعه را با تکنوازی سه تارِ زنده یاد استاد جلال ذوالفنون در ابتدای آهنگ به یاد می‌آوریم، اما اجرای این ملودی با ساز تار، به خاطر صدای پرحجم، باشکوه و در عین حال سوزناکی که دارد، حال و هوایی بسیار شنیدنی و متفاوت به اثر می‌دهد. در این ویدیو، استاد علی اقبال با ظرافت و دقت بالا، نحوه اجرای این قطعه زیبا را برای ساز تار آموزش داده‌اند.

نگاهی به شناسنامه و فضای آهنگ شبانگاهان

تصنیف شبانگاهان در سال ۱۳۷۳ منتشر شد و حاصل همکاری سه هنرمند بزرگ است: آهنگسازی و خوانندگی به یادماندنی استاد عبدالحسین مختاباد، تنظیم ارکسترال و شاهکار استاد فریدون شهبازیان و شعر بسیار زیبای ساعد باقری.

این قطعه در مایه آواز دشتی ساخته شده است؛ آوازی که در موسیقی ما به داشتن حس و حال عاشقانه، دلتنگی و نجواهای شبانه معروف است. نواختن این آهنگ با تار، به دلیل قابلیت بالای این ساز در ایجاد دینامیک (کم و زیاد کردن حجم صدا) و اجرای مضراب‌های پرقدرت در اوج آواز، تجربه فوق العاده جذابی برای هر نوازنده‌ای است.

نگاهی به شعر شبانگاهان؛ چطور حس شعر را در ساز بریزیم؟

یکی از رازهای خوب ساز زدن این است که نوازنده معنی شعری که می‌نوازد را با تمام وجود درک کند. شعر ساعد باقری در این تصنیف، تصویر زیبایی از شب بیداری و دلتنگی یک عاشق است:

شاعر در همان بیت اول می‌گوید: «شبانگاهان تا حریم فلک چون زبانه کشد سوز آوازم / شرر ریزد بی‌امان به دل ساکنان فلک نالهٔ سازم». جالب اینجاست که شاعر مستقیما از عبارت نالهٔ ساز استفاده می‌کند؛ انگار این قطعه دقیقا برای این ساخته شده که شما با مضراب‌های تارتان، این سوز و شراره را به گوش شنونده برسانید.

در ادامه، جایی که می‌گوید «دل شیدا حلقه را شکند تا برآید و راه سفر گیرد»، شعر حس رهایی و پرواز دارد. این بخش با اوج گرفتن ملودی همراه می‌شود که روی دسته تار، نیازمند مضراب واضح و پرانرژی است.

و در بخش ترجیع‌بند: «چو آن ابر نوبهارم من، به دل شور گریه دارم من / می‌توانم آیا نبارم من؟». تشبیه دل پر از شوق و اندوه به ابر بهاری که آماده باریدن است، فضایی بسیار لطیف می‌سازد. هنگام نواختن این قسمت با تار، باید مضراب‌ها را نرم‌تر بزنید تا حس بارش آرام باران و لطافت شعر در صدای سازتان شنیده شود.

متن کامل تصنیف شبانگاهان

شبانگاهان تا حریم فلک چون زبانه کشد سوز آوازم

شرر ریزد بی امان به دل ساکنان فلک نالهٔ سازم

دل شیدا حلقه را شکند تا برآید و راه سفر گیرد

مگر یک دم گرم و شعله فشان تا به بام جهان بال و پر گیرد

خوشا ای دل بال و پر زدنت، شعله ور شدنت در شبانگاهی

به بزم غم، دیدگان تری، جان پرشرری، شعلهٔ آهی

بیا ساقی تا به دست طلب گیرم از کف تو جام پی درپی

به داد دل، ای قرار دلم، نوبهار دلم، می رسی پس کی؟

چو آن ابر نوبهارم من، به دل شور گریه دارم من

می توانم آیا نبارم من؟

نه تنها از من قرار دل می رباید این شور شیدایی

جهانی را دیده ام یکسر غرق دریای ناشکیبایی

بیا در جان مشتاقان گل افشان کن، گل افشان کن

به روی خود شب ما را چراغان کن، چراغان کن

چو آن ابر نوبهارم من، به دل شور گریه دارم من

می توانم آیا نبارم من؟

دانلود آهنگ شبانگاهان با صدای عبدالحسین مختاباد

در این ویدیوی آموزشی چه چیزهایی یاد می‌گیرید؟

اجرای تصنیف‌های ارکسترال با یک ساز تنها (سولو)، قلق‌های خاص خودش را دارد. در این جلسه آموزشی، استاد علی اقبال به شکلی کاملا روان و مرحله به مرحله، قطعه را به جملات کوتاه‌تر تقسیم کرده‌اند تا یادگیری آن برای هنرجویان در هر سطحی آسان باشد.

همچنین نحوه اجرای صحیح تکیه‌ها، اشاره‌ها و حالات زیبای آواز دشتی روی پرده‌های تار به طور کامل توضیح داده شده است. زاویه مناسب دوربین و کیفیت بالای صدا و تصویر به شما کمک می‌کند تا حرکت انگشتان دست چپ و مضراب‌های دست راست استاد را به راحتی ببینید و الگو برداری کنید.

راهنمای دریافت آموزش و نت:

ویدیویی که در این صفحه می‌بینید، تنها بخش کوتاهی (تیزر) از آموزش اصلی است. شما می‌توانید پس از خرید این جلسه، ویدیوی کامل آموزشی را به همراه فایل نت استاندارد و دقیق آن، بلافاصله در پروفایل کاربری خود در سایت نت به نت دانلود کنید. اگر دوست دارید یکی از محبوب‌ترین تصانیف موسیقی سنتی را با ساز تار بنوازید، این آموزش فرصت بی‌نظیری برای شماست.

فایل صوتی اجرای ماشینی نت اهنگ شبانگاهان