آموزش کوک سه تار در دستگاه های مختلف

  • انتشار1397/06/18
  • 4 نفر
  • 12702بازدید
آموزش کوک سه تار در دستگاه های مختلف

انواع کوک سه تار

 

در این مقاله نکات مهم و کاربردی را در مورد کوک سه تار و تار یاد خواهید گرفت . پیش از شروع باید این نکته را خدمتتان عرض کنم که این مقاله برای نوازندگان تار نیز مفید خواهد بود . زیرا کوک تار با سه تار یکی است . فقط در سه تار ، سیم ها تکی است اما در تار جفتی میباشد . سیم های بم هم که در تار و سه تار جفتی میباشد در ابتدا مقدمه ای از کوک اصلی سه تار برایتان بیان میکنم . سپس حالت های کلی کوک سه تار را معرفی میکنم و در آخر کوک سه تار در دستگاه های مختلف را به شما آموزش میدهم

 

 

مقدمه ای بر کوک تار و سه تار

 

کوک اصلی سه تار « دو – سل – دو – دو » است یعنی سیم اول « دو» - سیم دوم « سل » و سیم های جفتی « دو» میباشد . یعنی طبق دیاپازون به این صورت کوک میشود . شما به دو طریق میتوانید ساز را کوک کنید . 1 – با استفاده از تیونر 2 – با استفاده از روش گوشی . در روش اول کار بسیارساده است و اکثر نوازندگان که تازه کار هستند از این روش استفاده میکنند . تک تک سیم ها را با تیونر تنظیم میکنند . در روش « گوشی » یکم نیاز به تجربه دارید . باید صدا ها را بشناسید . اما برای شروع روش گوشی میتوانید فقط سیم اول را طبق تیونر کوک کنید ، سیم اول که کوک شد ، آن را مبنای کوک برای بقیه سیم ها قرار دهید .

 

کوک سه تار با استفاده از روش گوشی

 

گفتیم که سیم اول را مبنا قرار دهید . فرض میکنیم سیم اول را طبق تیونر « دو » کوک کردید . حالا تصمیم به کوک سیم دوم میگیریم . روی سیم اول پرده « سل » را بگیرید و مضراب بزنید . این کار را چند بار انجام دهید و خوب به صدا گوش دهید تا آن را در مغزتان ذخیره کنید . حالا گوشی سیم دوم را خیلی آرام سفت یا شل کنید تا به صدای سل نزدیک شود . هر از چندگاهی باز با همان پرده « سل » تطبیق دهید . علاوه بر این تیونر هم کنار دستتان باشه که خیلی بهتر است . پس الان هم زمان به دو روش در حال تست کوک بودن سیم دوم هستیم  1 – تطبیق آن با پرده سل روی سیم « اول » 2 – مضراب زدن و مقایسه با تیونر . پس از اینکه سیم دوم کوک شد ، سیم های جفتی یا همان سیم های بم را با توجه به روش های فوق کوک کنید .

 

آموزش آهنگ برای تار و سه تار

کوک سه تار در حالتهای مختلف

 

کوک « دو – سل – دو – دو » گرچه کوک اصلی سه تار است ، اما این یک کوک قرار دادی است . معمول است که در موسیقی ایرانی کوک سه تار و تار یک پرده پایین تر کوک شود . یعنی 4 سیم سه تار یک پرده پایینتر کوک شود .  سیم ها به صورت « سی بمل – فا – سی بمل – سی بمل » کوک میشود . در جدول زیر سه حالت کوک سه تار را برای شما نشان میدهیم . به ترتیب از اولی که سیمها سفت تر است تا سومی که شل تر میشود . در ادامه برایتان توضیح میدهم که هرکدام از این حالتها چه تاثیری در نواختنتان دارد . اگر در شناخت پرده و نیم پرده مشکل دارید به تصویر زیر جدول توجه کنید  .

 

 

دانلود جدول بالا

 

 

دوستان عزیز با توجه به  تصویر زیر ، فواصل « پرده و نیم پرده » در یک آکتاو را خواهید شناخت .

 

 

تاثیر سه تار خوب در نوازندگی شما

 

وضعیت اول

همان کوک « دو – سل – دو –دو » کوک متداول سه تار است که معادل گامهای موسیقی کلاسیک است . یعنی دو و سل آن دقیق معادل دیاپازون کوک میشود . در این حالت سیم مقداری سفت است . این حالت بیشتر برای اجراهای تک سیم مناسب است . شفافیت صدای خوبی تولید میشود اما طنین سیم ها کم میشود .

 

 

وضعیت دوم

سیم ها کمی شل تر میشوند و به اندازه دو نیم پرده پایینتر از کوک اصلی  کوک میشوند – شفافیت صدا مطلوب است و همچنین طنین خوبی را از سیم ها شاهد خواهیم بود . این کوک مناسب برای قطعات ایرانی است و ناله و احساس قطعه را زیباتر منتقل میکند . در این حالت نیز ریز بهتری خواهیم نواخت

 

 

وضعیت سوم

سیم ها باز نسبت به قبل شل تر و به اندازه سه نیم پرده پایینتر از کوک اصلی  کوک میشوند . در این وضعیت طنین ساز زیاد است اما از شفافیت آن کاسته میشود . صدای قدیمی از ساز ایجاد میشود و تداخل سیمها بیشتر خواهد بود .  معمولا برای تمرین از این کوک استفاده میکنند ، چون صدای آن کمتر است . در ضمن ، اگر برای مدت طولانی مثلا 7 الی 10 روز تمرین نخواهید کرد ، روی این حالت کوک کنید تا فشار کمتری به گوشی ها و سیم گیر بیاید . اگر در فواصل پرده و نیم پرده به مشکل برخوردید از شکل زیر کمک بگیرید . به این نکته توجه کنید که در « کوک اصلی » همیشه بین سیم اول و دوم  2.5 پرده فاصله وجود دارد . مثلا بین سل و دو – یا فا و سی بمل این مقدار فاصله وجود دارد . 

 

ویدئوی آموزشی مربوط به مطلب فوق را مشاهده کنید 

 

 

 

 

کوک سه تار در دستگاه های مختلف « موسیقی ایرانی »

 

هنرجویان عزیز توجه کنید . من در ادامه مقاله طبق همان کوک اصلی سه تار یعنی « دو – سل – دو – دو » کوک های مربوط به دستگاه های مختلف را توضیح میدهم . اگر خواستید کوکی را پاینتر از حالت خود بیاورید ابتدا طبق جدول هر دستگاه مثل تیونر کوک کنید ، سپس با الگوی جدول بالا آن را پایین بیاورید . سعی میکنم در ادامه مقاله در هر دستگاه برایتان مثالی بزنم تا مطلب را کامل متوجه بشوید . به این نکته اشاره کنم که در این مقاله با کوک های متداول برای تار و سه تار آشنا میشویم . با استناد به کتاب ردیف میرزاعبدالله به روایت دایوش طلایی . نا گفته نماند استاد احمد عبادی کوک های زیادی را برای هر دستگاه به دست آورده اند . ولی ما به دلیل اینکه سردرگم نشوید از بیان آنها چشم پوشی کرده ایم . برای سهولت در یادگیری کوک ها برای هر دستگاه ، دو تصویر و یک ویدئو در نظر گرفته ایم . چنانچه نکته ای برایتان نا مفهوم بود از آنها کمک بگیرید . جدول زیر نشانگر الفبای نت ها به لاتین را نشان میدهد . اگر با نام نت ها با لاتین مشکل داشتید ، از جدول زیر کمک بگیرید .

 

 

 

 

کوک ماهور و چهارگاه

 

. کوک ماهور و چهارگاه مشترک است  و به صورت « دو – سل – دو – دو » میباشد . ناگفته نماند این کوک ، کوک پایه تار و سه تار است اما برای آنکه حس  و حال دستگاه ها بهتر بیان شود ، برای دستگاه های مختلف ، کوک های مختلف در نظر گرفته اند . برنامه تیونر را باز کنید . به سیم اول مضراب بزنید . تیونر باید حرف c را نشان دهد یعنی « دو » - حالا به سیم دوم مضراب بزنید ، تیونر باید حرف g را نشان بدهد ، یعنی « سل » و همینطور به سیم های آخر مضراب بزنید . هر سیم را تک تک امتحان کنید . به خاطر اینکه تیونر صدای جفتشتان را نمیتواند تحلیل کند . تک تک تست میکنید . تیونر باید حرف c  را نشان بدهد .  ویدئوی مربوط به کوک ماهور و چهارگاه را مشاهده کنید .

 

 

ویدئوی آموزشی مربوط به این درس را مشاهده کنید 

 

 

 

کوک شور و آوازهای متعلق به آن

 

کوک دستگاه شور و آوازهای متعلق به آن یعنی ابوعطا و دشتی و افشاری « دو – سل – دو – فا » است . مثل قبل سیم ها را با تیونر کوک میکنید .سیم اول دو – سیم دوم دو – سیم سوم دو میباشد . در کوک شور فقط سیم بم « سیم آخر » فا کوک میشود . لذا تیونر باید حرف f را نشان بدهد . دوستان در مورد سیم آخر دقت کنید ، خیلی آرام آرام گوشی را بپیچانید . چون کوک فا یکم بالا است ، اگه سریع بپیچانید امکان دارد سیم پاره شود . ویدئوی مربوط به کوک دستگاه شور را مشاهده کنید . 

 

 

ویدئوی آموزشی مربوط به این درس را مشاهده کنید 

 

 

 

آواز بیات ترک ( از متعلقات دستگاه شور )

 

بیات ترک هم یکی از آوازهای دستگاه شور است . اما چون حال و هوای آن کمی متفاوت است برای آن کوکی جدا در نظر گرفته اند . کوک آن « دو – سل – سی بمل – فا » میباشد . سیم های اول و دوم که مثل قبل است . سیم سوم « سی بمل » و سیم چهارم ، « فا » کوک میشود . نکته : بعضی دوستان در مورد کوک نت های « بمل یا کرن » مشکل دارند . چون بعضی تیونرها بمل و کرن را نشان نمیدهد . راهکارش این است که اینها را با روش گوشی کوک کنند . مثلا قرار است سازتان را بیات ترک کوک کنید . باید سیم سوم « سی بمل باشد » پرده سی بمل یا همان پرده  13 روی سیم اول را بگیرید و مضراب بزنید . حالا سیم سوم را با این صدا ، هم صدا کنید . کوک را بالا و پایین ببرید تا به صدای سی بمل برسید . اگر مطلب نا مفهوم بود در ویدئوی آن بیشتر توضیح داده ام . ویدئوی مربوط به کوک بیات ترک را مشاهده کنید.

 

 

ویدئوی آموزشی مربوط به این درس را مشاهده کنید 

 

 

 

 

دستگاه سه گاه

 

کوک دستگاه سه گاه « دو – سل – لا کرن – فا » میباشد. سیم های اول و دوم که مثل قبل کوک میشود . سیم سوم « لا کرن » و سیم چهارم هم « فا » کوک میشود . در اینجا هم برای سیم سوم که « لا کرن » است میتوانید از سیم اول کمک بگیرید . پرده یازدهم یعنی همان پرده « لاکرن» روی سیم اول را بگیرید و مضراب بزنید . حالا سیم سوم را با این هم صدا کنید . به این روش سیم سوم را کوک میکنید  . ویدئوی مربوط به کوک سه گاه را مشاهده کنید .

 

 

ویدئوی آموزشی مربوط به این درس را مشاهده کنید 

 

 

 

دستگاه نوا ، دستگاه همایون و آواز بیات اصفهان

 

دستگاه نوا و اصفهان  جزو دستگاه های اصلی میباشند . آواز اصفهان هم از متعلقات دستگاه همایون است . هر سه اینها کوک مشترک دارند ، یعنی « دو – سل – ر – ر » سیم اول و دوم که مثل قبل کوک میشود . سیمهای سوم و چهارم را باید « ر» کوک کنید . یعنی یک پرده بالاتر از « دو» . لذا تیونر شما باید حرف d را نشان بدهد . تمام آهنگهای همایون – اصفهان و نوا را میتوانید با این کوک بنوازید . ویدئوی مربوط به کوکهای همایون و نوا و اصفهان را مشاهده کنید .

 

 

ویدئوی آموزشی مربوط به این درس را مشاهده کنید 

 

 

 

دستگاه راست پنجگاه

 

کوک دستگاه راست پنجگاه « دو – فا – دو – دو » است . تنها دستگاهی که در آن سیم دوم تغییر کوک میدهد . در تمام کوک ها سیم دوم « سل » کوک میشد . اما در راست پنجگاه ، سیم دوم « فا » کوک میشود . پس دقت کنید تیونر برای کوک سیم دوم باید حرف f را نشان بدهد . بقیه سیم ها هم  « دو» کوک میشوند . ویدئوی مربوط به کوک راست پنجگاه را مشاهده کنید .

 

 

ویدئوی آموزشی مربوط به این درس را مشاهده کنید 

 

 

نظر دهید (برای اعضا)

به این مورد امتیاز بدهید

Captcha

نظرات (4)

مینو محمودی

تاریخ ارسال :1397/06/19

با سلام خدمت استاد گرامی، مثل بقیه آموزش ها بسیار عالی و شیوا بود. ممنون

ايرج شمسايى

تاریخ ارسال :1397/08/14

ممنون از زحمات شما. در مورد كوك بيات ترك در شور قبلاً نظر اساتيد براى سيم دوم (فا ) وسيم سوم و چهارم را (دو ) بوده ، و بتجربه صداى مناسبترى با اوازهايى كه در اين گوشه خوانده ميشود دارد. نظر خود را بفرماييد. ايرج شمسايى.

هادی غفاری زاده

تاریخ ارسال :1397/10/15

سلام اگر امکان داره نرم افزار تیونری که استفاده می کنید رو معرفی کنید ممنون

ژولی طاهری

تاریخ ارسال :1398/04/24

سلام و خسته نباشید. از مطالب دقیق با توضیحات بسیار جزیی و حوصله شما لذت بردم. با اجازتون از جدول کوک های سه تار ( دیاپازون و سی بمل) شما با ذکر منبع در سایت www.khorshaa.ir استفاده کردم.

0